บทความพิเศษเรื่อง "อปท.กับ ธรรมเอกสาร"
โดย.....มาณิศา  เมืองธรรม บุคลากร 4 อบต.เวียง อ.ฝาง จ.เชียงใหม่
--------------------------------

อปท.กับ (ธรรมเอกสาร)
                                ธรรม + อภิบาล = ธรรมาภิบาล หรือการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี มีองค์ประกอบหลัก 6 ด้าน  ด้วยกัน คือ
                                1.)  หลักนิติธรรม ได้แก่การตรากฎหมาย กฎ ข้อบังคับต่าง ๆ ให้ทันสมัยและเป็นธรรม เป็นที่ยอมรับของสังคม และสังคมยินดีพร้อมใจปฏิบัติตามกฎหมาย กฎ ข้อบังคับเหล่านั้น 2.) หลักคุณธรรม ได้แก่การยึดมั่นในความถูกต้องดีงามโดยรณรงค์ให้เจ้าหน้าที่ของรัฐยึดถือหลักนี้ในการปฏิบัติหน้าที่เป็นตัวอย่างแก่สังคมและส่งเสริมให้ประชาชนพัฒนาตนเองไปพร้อมกัน  3. ) หลักความคุ้มค่า ได้แก่การบริหารจัดการและใช้ทรัพยากรที่มีจำกัดเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ส่วนรวม โดยรณรงค์ให้คนไทยใช้ของอย่างประหยัด คุ้มค่า สร้างสรรค์สินค้า และบริการที่มีคุณภาพสามารถแข่งขันได้ในเวทีโลก 4) หลักความรับผิดชอบ ได้แก่การตระหนักในสิทธิหน้าที่  ความสำนึกในความรับผิดชอบต่อสังคม การใส่ใจปัญหาสาธารณะของบ้านเมืองและการกระตือรือร้นในการแก้ปัญหา 5.)หลักความโปร่งใส้แก่การสร้างความไว้วางใจซึ่งกันและกันของคนในชาติโดยการปรับปรุงกลไกการทำงานของทุกวงการให้มีความโปร่งใส มีการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์อย่างตรงไปตรงมาด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย และ 6.) หลักการมีส่วนร่วม  ได้แก่การเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมรับรู้และเสนอความคิดเห็นในการร่วมคิด ร่วมทำ และร่วมตัดสินใจในชุมชน จากบทความข้างต้นที่ผู้เขียนได้กล่าวถึงทั้งหมดได้อ้างอิงมาจากระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีที่ได้เน้น  และกำหนดเป็นกรอบแนวทางให้แก่หน่วยงานราชการเพื่อถือปฏิบัติ ซึ่งหน่วยงานอปท. รู้จักคำว่าว่า ธรรมภิบาล ได้เป็นอย่างดี  แต่จะมีความเข้าใจในเนื้อใน เนื้อหา  แก่นสารของคำว่า "ธรรมมาภิบาล"  ได้เพียงไรนั้นวัดได้ยาก  เพราะว่าแต่ละอปท. มีศักยภาพ  ขีดความสามารถ สมรรถนะขององค์กรที่แตกต่างกันแต่จะทำให้เป็นที่ยอมรับของสังคม และคนทั่วไปได้อย่างไร
                                จากประสบการณ์ที่ได้จัดทำเอกสารเพื่อร่วมประเมินธรรมาภิบาลในทุกปี นั้น การประเมินตามแนวทางที่กรมส่งเสริม ฯ กำหนดให้ก็เป็นอีกวิธีหนึ่งที่จะวัดว่า อปท.มีธรรมภิบาลมากน้อยเพียงไร  แต่วิถีการวัดในปัจจุบันเป็นการวัดจากการรวบรวม เอกสาร หลักฐาน ผลสรุปอยู่ที่ว่า หน่วยงาน อปท.ใดสามารถจัดเตรียมเอกสารได้ครบถ้วน ตามที่กรมกำหนดก็จะได้รับคะแนนธรรมาภิบาลสูง  สำหรับการนำเสนอต่อคณะกรรมการในระดับจังหวัดไปเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2550 ได้แจ้งให้แต่ละ อปท.ที่เข้ารอบประเมิน รอบ 2 จัดเตรียม Power Point  เพื่อไป Present ซึ่งตามความคิดของผู้เขียนไม่ได้คาดหวังว่าจะต้องชนะเลิศหรือติดอันดับ แต่คาดหวังไว้เพียงว่าคณะกรรมการจะให้ความสนใจในการนำเสนอ แนวคิด กลวิธีการทำงาน  และผลลัพธ์ที่ได้จากการปฏิบัติ  เนื่องจากการตรวจเอกสารได้ผ่านการกลั่นกรองจากคณะอนุกรรมการแล้ว แต่คณะกรรมการก็ได้แต่ตรวจเฉพาะเอกสารเท่านั้น (โดยให้เหตุผลจับประเด็นด้วยคำพูดที่หนักแน่น ว่าผมไม่รู้ว่าคุณทำงานจริง  หรือไม่  ทำอย่างไร เพราะไม่ได้ไปดูที่ทำงานของคุณ) ซึ่งก็เป็นเหตุผลที่ไม่ผิด  แต่ในมุมมองอีกด้านหนึ่งในขณะที่คนใน อปท.ด้วยกันยังไม่เกิดการยอมรับหรือเกิดความเชื่อถือ เชื่อมั่น ศรัทธา และบุคคลภายนอกหน่วยงานจะเกิดความเชื่อมั่น เชื่อถือ  ศรัทธาต่อ อปท.ได้อย่างไร
                                ดังนั้น แล้วการประเมินธรรมาภิบาล  ของ อปท.ก็เป็นเรื่องที่วัดได้ยากถ้าหากวัดที่เอกสาร ผลผลิตผลลัพธ์ที่ออกมาให้เป็นรูปธรรมอย่างชัดเจน คือ อปท.ใดสามารถจัดเตรียมเอกสารได้ครบถ้วนซึ่งข้อเท็จจริงจะมีการดำเนินการหรือไม่อย่างไรหรือไม่ หน่วยงานนั้นเองรู้ดีที่สุด หาใช่ผลลัพธ์คือประโยชน์สุขของประชาชน ดังนั้นการประเมินธรรมาภิ-บาลจึงเป็น  การประเมินธรรมเอกสาร  (ซึ่งแปลได้ว่าเอกสารที่เป็นธรรม) นั่นเอง